"Sonuna kadar... ve sondan da öteye"
İstanbul Modern Sinema, usta yönetmen Werner Herzog’un belgesellerine yer veriyor
İstanbul Modern Sinema, Goethe Institut Istanbul işbirliğiyle Alman sinemasının usta isimlerinden, çarpıcı filmleriyle tanınan Werner Herzog’un 1962 yılından bugüne kadar yaptığı kısa ve uzun metraj 24 belgesel filmine yer veriyor. 1 - 11 Kasım tarihleri arasında gösterime sunulacak Sonuna Kadar... ve Sondan da Öteye adlı programda, Herzog’un volkanik dağlardan okyanus diplerine, Afrika yerlilerinden Budist rahiplere uzanan çeşitli konuları ele alan ve Türkiye’de ilk kez İstanbul Modern’de gösterilecek filmleri ile yönetmenin hayatı ve sineması üzerine yapılan dört belgesel bulunuyor.
Werner Herzog’un bu programda yer alan filmleri dört başlıkta gösteriliyor: Yaradılış ve Kıyamet, Dilin Başlangıcı ve Sonu, Savaşçılar ve Failler, Kalkış ve Düşüş. Werner Herzog’un belgeselciliği ve hayatına dair belgeseller ise otoportresi olan Werner Herzog – Sinemacı, Peter Buchka’nın yönettiği Sonuna Kadar… Ve Sondan da Öteye, ilk bölümünü Christian Weisenborn ve Erwin Keusch’in birlikte çektiği, ikinci bölümünü Weisenborn’ün tek başına yönettiği Filmlerim Neyse Ben Oyum’dan oluşuyor.
Yeni Alman Sineması’nın en önemli yönetmenlerinden Herzog, hem imkansız hayaller peşinden giden kahramanlar hem de doğayla çatışma içinde olan karakterler yaratır. Kurmaca ile gerçekliğin arasındaki ince çizgiyi bulandıran, doğa ve insan arasındaki hassas ilişkinin sınırlarını sorgulayan belgesel ve kurmaca filmlerinde Herzog’un “auteur” imzası bulunur. Sinema tarihinin en tartışmalı ve en çok iz bırakan yönetmenlerinden olan sanatçının filmlerinin kara komediye kaçan bir tarzı, nihilist, hümanist olmayan bir tarafı vardır. İlk filmi Herakles’i 19 yaşında çeken yönetmenin hayatı da ilginç anekdotlarla doludur.
Herzog’un Yaradılış ve Kıyamet başlığı altında gösterilecek filmleri arasında Herakles,vücut geliştirmecileri konu ediniyor. Fata Morgana, Afrika'ya yapılan şiirsel ve gerçek üstü bir yolculuğu ele alıyor. La Soufrière, 1976 yazında korkunç bir volkan patlaması beklendiği için boşaltılan Karayip Adaları’ndan Guadeloupe'ta geçiyor. Karanlıkta Dersler, Birinci Körfez Savaşı'nın sonuna doğru Irak birliklerinin Kuveyt'ten çekilirken petrol alanlarını ve depoları ateşe vermesini görüntülüyor. Wodaabe – Güneşin Çobanları, Sahra'da yaşayan göçmen kabile Wodabeelerin portresini çiziyor.Derinden Gelen Çan Sesleri, Sibirya'da kendilerini İsa'nın halefleri olarak tanıtan, insanlığı kurtaracaklarını ve mucizevi iyileştirici güçleri olduğunu iddia eden insanları gözlemliyor. Zaman Çarkı, Hindistan Bodh Gaya, Tibet Kailash Dağı ve Avusturya Graz'daki Budist ayin ve ritüellerini takip ediliyor.
Programın ikinci bölümü Dilin Başlangıcı ve Sonu’nda yer alan Son Sözler, kimsenin yaşamadığı Spinalonga adasından polis zoruyla güneydeki Girit Adası’na getirilen ve konuşmayı reddeden lir sanatçısını alıyor. Sessizliğin ve Karanlığın Ülkesi, sağır ve kör insanların hayatını anlatıyor. Yeni Bir Dile İlişkin Gözlemler, 1976'da Colorado'daki Fort Collins'te açık artırmayla hayvan satışlarını gerçekleştirenlerin korkutucu ve büyüleyici dilini inceliyor.Huie’nin Vaazı, Brooklyn'in ortasında, bakımsız ve yoksul bir bölgede bulunan Greater Bible Way Temple’daki Rahip Huie L. Rogers’ın coşkusuyla kilise cemaatini etkilemesini izliyor.Dr. Gene Scott: Televizyon Vaizi, televizyon vaizi Dr. Gene Scott’ın yıllardan beri her gün kameranın karşısına geçerek Hıristiyanlıkla ilgili yorumlarını anlatmasını kaydediyor.
Savaşçılar ve Failler başlıklı üçüncü bölümde ise Fanatiklere Karşı Önlemler, Münih Daglfing'deki at arabası yarış pistinde bazı tuhaf kişilerin ortada tehlikeli bir durum veya tehdit yokken kameranın karşısına geçerek, atları fanatiklerden korumaları gerektiğini anlatıyor. Deutschkreuz Kalesi'nin Benzersiz Savunuluşu, dört genç adamın eski, terkedilmiş bir kalede buldukları silah, çelik miğfer ve üniforma ile oynadıkları oyunun giderek ciddileşmesini ele alıyor. Kasvetli Bir Ülkeden Yankılanan Sesler, Orta Afrika Cumhuriyeti'nin kendini imparator ilan eden diktatör başkanı Jean-Bédel Bokassa'nın (1921 – 1996) izini sürüyor. Küçük Askerin Şarkısı, Şubat 1984’de Nikaragua’da Sandinistalar ile savaşan Miskito yerlileri arasındaki çocuk askerleri kaydediyor. Küçük Dieter’in Uçma Tutkusu, Vietnamlılar tarafından esir alındıktan sonra kaçmayı başaran Dieter Dengler’in öyküsünü anlatıyor.
Programın son bölümü Kalkış ve Düşüş’te, Oymacı Steiner’in Muhteşem Esrimesi kayakla atlama eski dünya şampiyonlarından Walter Steiner’in alışılmadık portresini ele alıyor.Parlayan Dağ: Gasherbrum, tanınmış dağcılar Reinhold Messner ve Hans Kammerlander’ın iddialı ve alışılmadık tırmanışına eşlik ediyor. Umudun Kanatları, 1971 yılında Peru’da düşen yolcu uçağının kazadan kurtulan tek yolcusu Juliane Koepcke’nin 27 yıl sonra kaza yerine dönüşünü aktarıyor. Gesualdo, madrigalleri ile ünlü olan, 1613 yılında Gesualdo Şatosu’nda ölen besteci ve prens Carlo Gesualdo di Venosa’yı ve işlediği suçu anlatıyor. Beyaz Elmas, ağaç tepelerindeki flora ve faunayı inceleyebilmek amacıyla küçük bir hava gemisi yapan uçuş teknisyeni Graham Dorrington’ı belgeliyor. Uzaktaki Vahşi Mavilik bir uzaylının uzak bir galaksideki aşırı soğumuş bir gezegenden kaçışını anlatıyor.
Yaradılış ve Kıyamet
Herakles
1962, Siyah-Beyaz, 10’
Herzog'un ilk çalışmalarından olan Herakles, belgesel filmin sınırlarını zorlarken yönetmenin filmlerinin merkezinde yer alan bir düşünceye de yer veriyor: Titanların isyanı gülünçtür.
Fata Morgana
1970, Renkli, 79’
Afrika'ya şiirsel ve gerçek üstü bir yolculuk… Bir öyküsü olmayan fakat içsel bütünlüğe sahip filmde Herzog, yaradılışla ilgili mitleri yıkımın imgeleriyle karşı karşıya getiriyor.
La Soufrière
1976, Renkli, 31'
1976 yazında Karayip Adaları’ndan Guadeloupe'ta korkunç bir volkan patlaması beklenmektedir. Ada boşaltılmıştır. Werner Herzog ve ekibi, felaketin filmini çekebilmek için adada kalırlar ve patlamayı beklerler.
Karanlıkta Dersler / Lektionen in Finsternis
1992, Renkli, 55'
Birinci Körfez Savaşı'nın sonuna doğru Irak birlikleri Kuveyt'ten çekilirken petrol alanlarını ve depoları ateşe verirler. Herzog kameramanıyla birlikte bu akıl almaz kıyameti kayda almaya çalışır.
Wodaabe – Güneşin Çobanları / Wodaabe – Hirten der Sonne
1989, Renkli, 49'
Herzog her yıl düzenlenen bir kutlamadan yola çıkarak, Güney Sahra'da yaşayan göçmen bir kabile olan Wodabeelerin bir portresini çiziyor. Şaşırtıcı ve yabancı unsurların üstünü örtmeye çalışmadan, bu kadim kabilenin eşsiz kimliğini vurguluyor.
Derinden Gelen Çan Sesleri / Glocken aus der Tiefe
1993, Renkli, 60'
Werner Herzog, Sibirya'da kendilerini İsa'nın halefleri olarak tanıtan, insanlığı kurtaracaklarını ve mucizevi iyileştirici güçleri olduğunu iddia eden, Svetlojar Gölü kenarında tuhaf ritüeller icra eden insanları gözlemliyor.
Zaman Çarkı / Rad der Zeit
2002-2003, Renkli, 80'
Herzog, Zaman Çarkı’nda Hindistan Bodh Gaya'daki, Tibet Kailash Dağı’ndaki ve Avusturya Graz'daki Budist ayinleri ve ritüelleri takip ediyor. Bu ayinlerin merkezinde, Kalaçakra kabul ayini yer alıyor.
Dilin Başlangıcı ve Sonu
Son Sözler / Letzte Worte
1967, Renkli, 13'
Kimsenin yaşamadığı Spinalonga adasından bir adam, polis zoruyla güneydeki Girit Adası’na getirilecektir. Adam bir lir sanatçısıdır ve yaşadıklarıyla ilgili konuşmayı reddetmektedir. Bu konuda herkes kendi yorumunu yapar.
Sessizliğin ve Karanlığın Ülkesi / Land des Schweigens und der Dunkelheit
1971, Renkli, 85'
Sessizliğin ve Karanlığın Ülkesi, sağır ve kör insanların hayatını anlatıyor. Görme ve işitme duyularının olmayışı, çevreleriyle ilişki kurmalarını neredeyse olanaksız kılar. İçinde yaşadıkları karanlığın esiri gibi olan bu insanlar her şeye rağmen dış dünyayla aralarında bir bağ kurmaya çalışırlar.
Yeni Bir Dile İlişkin Gözlemler / How Much Wood Would a Woodchuck Chuck
1976, Renkli, 45'
1976'da Colorado'daki Fort Collins'te açık artırmayla hayvan satışları yapılır. Herzog satıcıların, işin içinde olmayanların hiç anlayamayacağı dilini gözlemler. Ona göre hem korkutucu hem de büyüleyici bir dildir bu. Belki de son şiir türüdür.
Huie’nin Vaazı / Huie’s Predigt
1980, Renkli, 42'
Brooklyn'in ortasında, bakımsız ve yoksul bir bölgede bulunan Greater Bible Way Temple’daki Rahip Huie L. Rogers, kilise cemaatini coşkusuyla etkilemektedir. Werner Herzog burada yaşananları sakin ve odaklanarak, hiç yorum yapmadan izler.
Dr. Gene Scott: Televizyon Vaizi / God’s Angry Man
1980, Renkli, 44'
Televizyon vaizi Dr. Gene Scott yıllardan beri her gün kameranın karşısına geçerek Hıristiyanlıkla ilgili yorumlarını anlatır. Amacı, olabildiğince çok bağış toplamaktır.
Savaşçılar ve Failler
Fanatiklere Karşı Önlemler / Maßnahmen gegen Fanatiker
1969, Renkli, 12'
Münih Daglfing'deki at arabası yarış pistinde bazı tuhaf kişiler kameranın karşısına geçerek, atları fanatiklerden korumaları gerektiğini anlatırlar. Ama ortada görünen tehlikeli bir durum veya tehdit yoktur.
Deutschkreuz Kalesi'nin Benzersiz Savunuluşu / Die beispiellose Verteidigung der Festung Deutschkreuz
1966, Siyah-Beyaz, 15'
Dört genç adam eski, terkedilmiş bir kaleye girer ve burada bir sürü silah, çelik miğfer ve üniforma bulurlar. Bu malzemelerle oynadıkları oyun giderek ciddileşir. Rollerini benimsemeye, silahları ateşlemeye ve gelecek düşmanı beklemeye başlarlar. “İnsan kendini savunabilmelidir!”
Kasvetli Bir Ülkeden Yankılanan Sesler / Echos aus einem düsteren Reich
1990, Renkli, 87'
Orta Afrika Cumhuriyeti'nin diktatör başkanı ve kendini imparator ilan eden Jean-Bédel Bokassa'nın (1921 – 1996) izini süren belgeselin çıkış noktası, Bokassa'nın hapishanelerinde yatmış ve ölümden son anda kurtulmuş Amerikalı gazeteci Michael Goldsmith'in bir araştırmasıdır.
Küçük Askerin Şarkısı / Ballade vom kleinen Soldaten
1984, Renkli, 45'
Şubat 1984: Nikaragua’da Miskito yerlileri Sandinistalara karşı savaşıyor. Werner Herzog ve Fransız fotoğrafçı-gazeteci Denis Reichle, kameralarını özellikle Miskito savaşçıları arasında yer alan çocuk askerlere çeviriyorlar.
Küçük Dieter’in Uçma Tutkusu / Little Dieter needs to fly – Flucht aus Laos
1997, Renkli, 80'
Dieter Dengler, Almanya’da Kara Ormanlar’da doğar, 18 yaşında pilot olmak amacıyla ABD’ye göç eder. Sonunda Amerikan Deniz Kuvvetleri’ne katılır ve bir uçak gemisinde savaş pilotu olarak Vietnam’da savaşmaya başlar. Laos üzerinde uçağı isabet alır ve Vietnamlılar tarafından esir alınır. Kaçmayı başarır ve Tayland’daki birliğine ulaşır. Herzog, Dieter ile San Francisco’daki evinde görüşüyor, onunla Uzak Doğu’ya gidiyor. Dieter ona kaçışı sırasında geçtiği yerleri göstererek yaşadıklarını anlatıyor.
Kalkış ve Düşüş
Oymacı Steiner’in Muhteşem Esrimesi / Die große Ekstase des Bildschnitzers Steiner
1973/1974, Renkli, 47'
Kayakla atlama eski dünya şampiyonlarından Walter Steiner’in alışılmadık bir portresi. Filmin merkezinde, Steiner’in 1974’te Slovenya’daki Planica’da yapılan uluslararası yarışmadaki atlayışları yer alıyor.
Parlayan Dağ: Gasherbrum / Gasherbrum – Der leuchtende Berg
1984, Renkli, 45'
Tanınmış dağcılar Reinhold Messner ve Hans Kammerlander Haziran 1984’te, Karakurum Dağları’nın 8.000 metrenin üzerindeki Gasherbrum 1 ve Gasherbrum 2 tepelerine tek bir seferde çıkmayı planlarlar. Herzog bu çok iddialı ve alışılmadık tırmanışa, göz alabildiğince karların içindeki merkezi kamp yerine kadar eşlik eder.
Umudun Kanatları / Schwingen der Hoffnung – Julianes Sturz in den Dschungel
1999, Renkli, 66'
1971 Noel’inde bir yolcu uçağı, 92 yolcusuyla birlikte Peru’nun balta girmemiş ormanlarına düşer. Kazadan kurtulan tek yolcu 17 yaşındaki Juliane Koepcke 12 gün sonra ortaya çıkar. 27 yıl sonra, Werner Herzog, Juliane ile birlikte kaza yerine gidiyor ve onunla birlikte yaşanan felaketin görünen ve görünmeyen izlerinin peşine düşüyor.
Gesualdo / Gesualdo – Tod für fünf Stimmen
1995, Renkli, 60'
1560’ta Napoli’de doğan ve 1613 yılında Gesualdo Şatosu’nda ölen besteci ve prens Carlo Gesualdo di Venosa’nın madrigalleri zamanının yüzyıllarca ilerisindeydi. Ancak tanınmasının nedenleri arasında işlediği bir suç da vardı: Gesualdo, 1590 yılında kıskançlık yüzünden karısı Maria d’Avalos’u ve aşığını öldürmüştü.
Beyaz Elmas / The White Diamond
2004, Renkli, 87'
Ağaç tepelerindeki flora ve faunayı inceleyebilmek amacıyla küçük bir hava gemisi yapan uçuş teknisyeni Graham Dorrington, aracı Kaieteur Şelalesi yakınlarında test etmek ister. Biyolojik bulgulardan çok insanları uç durumlarda gözlemlemekle ilgilenen Herzog, ona Guyana yolculuğunda eşlik ediyor.
Uzaktaki Vahşi Mavilik / The Wild Blue Yonder
2005, Renkli, 81'
Bir uzaylı, uzak bir galaksideki aşırı soğumuş bir gezegenden kaçışını anlatıyor. Dünyaya yerleşme deneylerinden ve sonunda CIA’den edindiği, diğer yöne doğru yapılmış bir yolculukla ilgili gizli bilgilerden söz ediyor. Bu hikayede beş astronot, yeni yaşam alanları aramak için uzaya doğru bir yolculuğa çıkıyor ve terk edilmiş gezegenleri, “uzaklardaki vahşi mavilikleri” inceliyorlar. 820 yıl sonra dünyaya döndüklerinde dünyanın terk edilmiş olduğunu görüyorlar.
Werner Herzog Hakkında
Werner Herzog – Sinemacı / Werner Herzog – Filmemacher
1986, Renkli, 30'
Werner Herzog’un görüşlerinden, filmlerinden kesitlerden ve bazı küçük belgesel nitelikli sahnelerden oluşan kısa bir otoportresi. Bu sahnelerde Herzog, efsanevi sinema tarihçisi Lotte Eisner’i, Paris’te ziyaret ediyor.
Sonuna Kadar… Ve Sondan da Öteye / Bis ans Ende... und dann noch weiter - Die ekstatische Welt des Filmemachers: Werner Herzog
Yönetmen: Peter Buchka
1988, Renkli, 60'
Yönetmenin görüşleri ve filmlerinden kesitlerden oluşan bir Werner Herzog portresi.
Filmlerim Neyse Ben Oyum – Bölüm 1 / Was ich bin sind meine Filme – Teil 1
Yönetmenler: Christian Weisenborn, Erwin Keusch
1976-78, Renkli, 93'
Werner Herzog ile ilgili bu portre, sanatçıyı insan olarak öne çıkarıyor. Film, soru soranın yakınlığından besleniyor, ama bu yakınlık aynı zamanda anlamlı bir çaresizliğe yol açıyor.
Filmlerim Neyse Ben Oyum – Bölüm 2... 30 Yıl Sonra / Was ich bin sind meine Filme – Teil 2... nach 30 Jahren
Yönetmen: Christian Weisenborn
2009/10, Renkli, 97'
Christian Weisenborn, 1976/78’de çektiği filmin ardından Werner Herzog’u Los Angeles’ta ziyaret ediyor ve belgeselleriyle ilgili sorular soruyor. Herzog’un filmlerinden örneklerle dolu bir söyleşi.